19 Eki 2017 Perşembe

UAMDSS kitabını aşağıdaki kapak resmine tıklayarak pdf formatında indirebilirsiniz. Ayrıca sol sütundaki konu başlıklarına girerek istediğiniz bölümü bağımsız pdf dosyası halinde indirebilirsiniz.

uamdss-kapak

© T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu,

Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı

Ulusal Antimikrobiyal Direnç Surveyans Sistemi, Bakteri Tanımlama ve ADT Standart Uygulama Prosedürleri

Bu dokuman; Avrupa Birliği tarafından finanse edilen, Dünya Sağlık Örgütü tarafından yürütülen “Bulaşıcı Hastalıkların Sürveyansı ve Kontrolü Projesi (TR0802.16)” kapsamında bastırılmıştır. Sözleşme makamı, Merkezi Finans ve İhaleler Birimi’dir. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, bu Projenin yararlanıcısı olup dokümanın hazırlanmasına liderlik etmiştir ve dokümanın tüm hakları T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu’na aittir. Kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz. Kısmen dahi olsa çoğaltılamaz ve yayımlanamaz. Alıntı yapıldığında kaynak gösterimi, ”Ulusal Antimikrobiyal Direnç Surveyans Sistemi, Bakteri Tanımlama ve ADT Standart Uygulama Prosedürleri, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Sağlık Bakanlığı Yayın No: 936, Ankara, 2014” şeklinde olmalıdır. Ücretsizdir. Parayla satılamaz. Dokümanın içeriği hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

ISBN: 978-975-590-488-7

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Sağlık Bakanlığı Yayın No: 936

Yayın tarihi: 15.04.2014

Baskı sayısı: 125

Basım yeri: Ankara

Basım yılı: 2014

Baskı: Aydoğdu Ofset Matbaacılık Ambalaj San ve Tic Ltd Şti - 0312 3958144

HASTALIKLAR / HASTALIK ETKENLERİ         

(alfabetik dizin)

A

B

C

D

E

F

G

H

I-İ

K

L

M

N

O-Ö

P

Q-R

S-Ş

T

U-Ü

V

W-Y-Z

*   Bildirimi zorunlu hastalıklar

‡  “Akut gastroenteritler” kapsamında

§  S.pneumoniae ve H.influenzae tip b sürveyansları kapsamında

#  “Viral hemorajik ateş sendromu” kapsamında

$  Sürveyans kapsamında yer almamakla birlikte Lejyoner hastalığı ile birlikte incelenmektedir.

 

A

A Grubu beta-hemolitik streptokok

Achantamoeba sp (bkz. Serbest yaşayan amip enfeksiyonları)

Actinomycosis (bkz. Aktinomikoz)

Afrika Tripanozomiyazı (bkz.Tripanozomiyaz)

AIDS [kazanılmış immün yetmezlik sendromu]*

Ak Piedra (bkz. Piedra)

Akariyaz (bkz. Enfestasyonlar, diğer)

Akciğer kelebeği hastalığı (bkz. Paragonimiyaz)

Akdeniz benekli ateşi

Aktinomikoz

Akut epidemik hemorajik konjonktivit (bkz. Enterovirüs enfeksiyonları)

Akut gastroenteritler*

Akut solunum yetmezliği sendromu [SARS-CoV]*

Altıncı hastalık (bkz. HHV-6 ve HHV-7 enf.)

Amerika Tripanozomiyazı (bkz. Tripanozomiyaz)

Amibiyaz*

Amip enfeksiyonları, intestinal ve diğer (bkz. Amibiyaz)*

Amip enfeksiyonları, serbest yaşayan (bkz. Serbest yaşayan amip enf.)

Amip keratiti (bkz. Serbest yaşayan amip enfeksiyonları)

Anaplasma enfeksiyonu [Anaplazmoz; Anaplasma phagocytophilum]

Ancylostoma duodenale enfeksiyonu (bkz. Kancalı kurt enfeksiyonları)

Anogenital herpes (bkz. Herpesvirüs enf.)

Antifungal direnç

Antimikrobiyal direnç (AMD)*

Apatojen intestinal protozoonlar

Askariyaz [Ascaris lumbricoides enf.]

Aspergilloz [Aspergillus sp enfeksiyonu]

Avian influenza [Kuş Gribi]*

 

Başa dön 


B

B Grubu beta-hemolitik streptokok

Babesiyoz

Bacillus anthracis (bkz. Şarbon)*

Bacillus cereus enfeksiyonu*,‡

Bakteriyel menenjitler*,§

Bakteriyel pnömoniler*,§

Bakteriyel vajinoz (bkz. Vajinitler)

Balantidiyaz [Balantidium coli enf.]

Balık tenyası (bkz. Difilobotriyaz)

Balkan Gribi (bkz. Q ateşi)*

Bartonelloz

Basilli dizanteri (bkz. Shigella sp enf.)*

Batı Nil Virüsü enfeksiyonu [West Nile Virus enfeksiyonu]*

Beşinci hastalık (bkz. Parvovirüs enf.)

Beyaz Piedra (bkz. Piedra)

Bilariyaz (bkz. Şistozomiyaz)*

Bit, pire, uyuz etkeni enfestasyonları

Blastomikoz

Blastosistoz [Blastocyctis sp enf.]

Boğmaca [Bordetella pertussis enf.]*

Borrelia burgdorferi (bkz. Lyme hastalığı)*

Botulismus*

Brugia sp enfeksiyonu (bkz. Filaryaz)

Bruselloz*

 

Başa dön 


 

C-Ç

Campylobacter sp enfeksiyonu*

Candida albicans ve diğer Candida sp (bkz. Kandidoz)

Chagas hastalığı (bkz. Tripanozomiyaz)

Chickenpox (bkz. Varicella Zoster virüs enfeksiyonları)*

Chickungunya ateşi*

Chlamydia pneumoniae (bkz. Chlamydophila pnömonisi)

Chlamydia trachomatis [CYBE enf.]*

Chlamydophila pnömonisi

Chromoblastomycosis (bkz. Kromomikoz ve Feomikotik apse)

Clonorchis sp. enfeksiyonları (bkz. Opistorşiyaz ve Klonorşiyaz )

Clostridium difficile enfeksiyonu

Clostridium perfiringens enfeksiyonu*,‡

Coxiella burnetii (bkz. Q ateşi)*

Creutzfeldt-Jakob hastalığı, Yeni Varyant [nvCJD]*

Cryptococcus neoformans enfeksiyonu (bkz. Kriptokokkoz)

Cryptosporidium sp (bkz. Kriptosporidiyoz)*

Cüzzam (bkz. Lepra)*

Cyclospora sp (bkz. Siklosporiyaz)

Cystoisospora belli enfeksiyonu (bkz. Sistoizosporiyaz)

Cytomegalovirus [CMV] (bkz. Sitomegalovirüs enfeksiyonları)

Çengelli solucan enfeksiyonları (bkz. Kancalı kurt enfeksiyonları)

Çiçek hastalığı*

Çocuk felci [Poliomyelit]*

Çöl ateşi (bkz. Koksidioidomikoz)

 

Başa dön 


 

D

Delta hepatit (bkz. Hepatit B ve D)*

Demodikoz [Demodex enfestasyonu]

Dengue ateşi [hemorajik ateş ve şok sendromu]*,#

Deri-Derialtı Mikozları

Dermatofitozlar

Deri larva göçü (bkz. Kutanöz larva migrans)

Dicrocoelium dendriticum enfeksiyonu (bkz. Dikroselyaz)

Dientamoeba fragilis enfeksiyonu

Difilobotriyaz

Difteri*

Dikroselyaz

Diphyllobothrium latum enfeksiyonu (bkz. Difilobotriyaz)

Dirofilariyaz [Dirofilaria enfeksiyonu]

Dolaşım sistemi mikozları

 

Başa dön 


 

E

EBV enfeksiyonu (bkz. Eppstein-Barr virüs enfeksiyonları)

Echinococcus granulosus enfeksiyonu (bkz. Kistik ekinokokkoz)*

Ekinokokkoz (bkz. Kistik ekinokokkoz)*

Ekzantema subitum (bkz. HHV-6 ve HHV-7 enfeksiyonları)

Ekzantematöz ateş [Boston ekzantemi] (bkz. Enterovirüs enfeksiyonları)

Ekzantemli veziküler stomatit (bkz. Enterovirüs enfeksiyonları)

Endemik (ithal) mikozlar

Enfeksiyöz parotit (bkz. Kabakulak)*

Enfestasyonlar (diğer)

Entamoeba histolytica enfeksiyonu (bkz. Amibiyaz)*

Enterik ateş (bkz. Tifo ve Paratifo)*

Enterobiyaz [Enterobius vermicularis]

Enterohemorajik E.coli [EHEC]*

Enterovirüs enfeksiyonları

Epidemik hepatit (bkz. Hepatit A)*

Epidemik ne-A, ne-B hepatiti (bkz. Hepatit E)*

Epidemik tifüs*

Epidermophyton sp enfeksiyonu (bkz.Dermatofitozlar)

Epstein-Barr Virüs [EBV] enfeksiyonları

Erişkin viral gastroenteriti (bkz. Norovirus enfeksiyonu)*

Eritema enfeksiyozum (bkz. Parvovirüs enfeksiyonları)

Erizipel (bkz. A Grubu beta-hemolitik streptokok enfeksiyonları)

 

 

Başa dön 


 

F

Fasciola gigantica (bkz. Fasiyoliyaz)

Fasciola hepatica (bkz. Fasiyoliyaz)

Fasciolopsis buski enfeksiyonu (bkz. Fasiyolopsiyaz)

Fasiyoliyaz [Fascioliasis]

Fasiyolopsiyaz [Fasciolopsiasis]

Feomikotik apse (bkz. Kromomikoz ve Feomikotik apse)

Fırsatçı mikozlar

Fil hastalığı (bkz. Filaryaz)

Filariyaz

Francisella tularensis (bkz. Tularemi)*

Fusaryoz

 

Başa dön 


 

Giardiyaz [Giardia intestinalis enf.]*

Gonore [Gonokokkal enfeksiyon]*

Göz-kulak mikozları

Granulomatöz amibik ensefalit (bkz. Serbest yaşayan amip enfeksiyonları)

 

 

Başa dön 


 

H

Haemophilus menenjiti [Haemophilus influenzae invaziv hastalık]*

Hansen hastalığı (bkz. Lepra)*

Hantavirüs enfeksiyonları*

Hastane kaynaklı enfeksiyonlar (bkz. Sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonlar)*

Helicobacter pylori enfeksiyonu

Hemorajik sarılık (bkz. Leptospiroz)*

Hepatit A*

Hepatit B ve D*

Hepatit C*

Hepatit E*

Hepatitler (bkz. Viral hepatitler, Genel)*

Herpes simplex (bkz. Herpesvirüs enf.)

Herpes Zoster (bkz. Varicella Zoster virüs enfeksiyonları)*

Herpesvirüs enfeksiyonları

HHV-4 [Human Herpesvirüs 4] (bkz. Eppstein-Barr virüs enfeksiyonları)

HHV-6 ve HHV-7 enfeksiyonları

HHV-8 [Human Herpesvirüs 8] (bkz. İnsan Herpervirüs-8 enfeksiyonu)

HIV enfeksiyonu*

Hidatidoz (bkz. Kistik ekinokokkoz)*

Hirudiniyaz (bkz. Enfestasyonlar, diğer)

Histoplazmoz [Histoplasma capsulatum enfeksiyonu]

Hortaea werneckii enfeksiyonu (bkz.Tinea nigra)

HPV enfeksiyonu (bkz. İnsan Papillomavirüs enfeksiyonu)

HSV-1 ve HSV-2 enfeksiyonları (bkz. Herpesvirüs enfeksiyonları)

Human Papillomavirüs (HPV) (bkz. İnsan Papillomavirüs enfeksiyonu)

Hymenolepiyaz [Hymenolepis sp enf.]

 

 

Başa dön 


 

I-İ

İç organlar larva göçü (bkz. Visseral larva migrans)

İmpetigo (bkz. A Grubu beta-hemolitik streptokok enfeksiyonları)

İnfeksiyöz hepatit (bkz. Hepatit A)

İnfeksiyöz mononükleoz [IM] (bkz. Epstein-Barr virüs enfeksiyonları)

İnfluenza [Mevsimsel]

İnsan granulositik anaplazmozu - erlihyozu (bkz. Anaplasma enfeksiyonu)

İnsan Herpesvirüs-8 enfeksiyonu

İnsan Papillomavirüs enfeksiyonu

İntestinal sarkosistoz (bkz. Sarkosistoz)

İnvaziv pnömokokkal hastalık [Streptococcus pneumoniae enfeksiyonu]

İzosporiyaz (bkz. Sistoizosporiyaz)

 

 

Başa dön 


 

 

K

Kabakulak [Mumps]*

Kala-azar [Visseral leishmaniasis]*

Kancalı kurt enfeksiyonları (N. americanus, A. duodenale)

Kandidoz

Kaposi sarkomu (bkz. İnsan Herpesvirüs-8 enfeksiyonu)

Kara Piedra (bkz. Piedra)

Kedi-tırmığı hastalığı (bkz. Bartonelloz)

Kelebek hastalığı, akciğer (bkz. Paragonimiyaz)

Kelebek hastalığı, karaciğer (bkz. Fasiyoliyaz)

Kene enfestasyonu

Kene-kaynaklı ensefalit [Tick-borne ensefalit; TBE]*

Kıl kurdu (bkz. Enterobiyaz)

Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA)*

Kızamık [Measles]*

Kızamıkçık [Rubella]*

Kist hidatik (bkz. Kistik ekinokokkoz)*

Kistik ekinokokkoz*

Klamidya pnömonisi (bkz. Chlamydophila pnömonisi)

Klonorşiyaz (bkz. Opistorşiyaz ve Klonorşiyaz )

Koksidioidomikoz

Kolera*

Konjenital kızamıkçık sendromu (KKS)*

Köstebek hastalığı (bkz. Kutanöz larva migrans)

Kriptokokkoz

Kriptosporidiyoz*

Kromoblastomikoz (bkz. Kromomikoz ve Feomikotik apse)

Kromomikoz ve Feomikotik apse

Kuduz ve Kuduz Riskli Temas*

Kuş gribi (bkz. Avian influenza)*

Kutanöz larva migrans

Kutanöz leishmaniasis (bkz. Şark Çıbanı)*

 

 

Başa dön 


 

L

Larva migrans, kutanöz (bkz. Kutanöz larva migrans)

Larva migrans, visseral (bkz. Visseral larva migrans)

Legionella sp enfeksiyonları (bkz. Lejyoner hastalığı)*

Leishmaniasis, kutanöz (bkz. Şark Çıbanı)*

Leishmaniasis, visseral (bkz. Kala-azar)*

Lejyoner hastalığı*

Lenfatik filaryaz (bkz. Filaryaz)

Lepra*

Leptospiroz*

Listeriyoz [Listeria monocytogenes enf.]*

Lyme hastalığı*

 

 

Başa dön 


 

M

Maduromikoz; Madura Ayağı (bkz. Ömiçetom)

Malarya (bkz. Sıtma)*

Malassezia furfur enfeksiyonu (bkz. Pityriazis versicolor)

Marsilya humması (bkz. Akdeniz benekli ateşi)

Meningokokkal hastalık*

Mezbaha ateşi (bkz. Q ateşi)*

Microsporidia enfeksiyonları (bkz. Mikrosporidiyoz)

Microsporum sp enfeksiyonları (bkz. Dermatofitozlar)

Miçetoma (bkz. Ömiçetom)

Mikoplazma pnömonisi

Mikrosporidiyoz

Miyazlar

Mukormikoz (bkz. Deri-derialtı mikozları)

Mycobacterium tuberculosis enfeksiyonu (bkz. Tüberküloz)*

Mycoplasma pneumoniae enfeksiyonu (bkz. Mikoplazma pnömonisi)

 

 

Başa dön 


 

N

Naegleria sp enfeksiyonu (bkz. Serbest yaşayan amip enfeksiyonları)

Necator americanus enfeksiyonu (bkz. Kancalı kurt enfeksiyonları)

Neisseria gonorrhoeae (bkz. Gonore)*

Neisseria meningitidis (bkz. Meningokokkal hastalık)*

Neonatal tetanoz (bkz. Tetanoz ve neonatal tetanoz)*

Nezle [Coryza] (bkz. Viral solunum yolu enfeksiyonları)

Nocardia sp enfeksiyonu (bkz. Nokardiyoz)

Nokardiyoz

Norovirüs enfeksiyonu*

Norwalk-like disease (bkz.Norovirus enf.)*

 

 

Başa dön 


 

O-Ö

Oksiyür (bkz. Enterobiyaz)

Oküler larva migrans (bkz. Visseral larva migrans)

Ömiçetom

Ömikotik miçetom (bkz.Ömiçetom)

Onkoserkiyaz [Onchocerca volvulus enf.]

Opisthorchis enfeksiyonları (bkz. Opistorşiyaz ve Klonorşiyaz )

Opistorşiyaz ve Klonorşiyaz

Oroya ateşi (bkz. Bartonelloz)

 

 

Başa dön 


 

P

Papatasi ateşi (bkz. Tatarcık humması)

Paragonimiyaz [Paragonimus sp enf.]

Parakoksidioidomikoz

Paratifo (bkz. Tifo ve Paratifo)*

Parvovirüs enfeksiyonları

Pediküloz (bkz. Bit, pire, uyuz etkeni enfestasyonları)

Penisilyum marneffoz [Penicillium marneffei enfeksiyonu; Penisilloz]

Piedra

Piedraia hortae (bkz. Piedra)

Pire enfestasyonu (bkz. Bit, pire, uyuz etkeni enfestasyonları)

Pithiriyaz (bkz. Bit, pire, uyuz etkeni enfestasyonları)

Pityriazis versicolor

Plague (bkz. Veba)*

Pneumocystis (carini) jirovecii enfeksiyonu (bkz. Pnömosistoz)

Pnömokok enfeksiyonu (bkz. İnvaziv pnömokokkal hastalık)*

Pnömosistoz

Poliomyelit (bkz. Çocuk felci)*

Pontiac ateşi [non-pnömonik lejyonelloz] (bkz. Lejyoner hastalığı)*,$

Posttransfüzyon ne-A ne-B hepatiti (bkz. Hepatit C)*

Primer amibik meningoensefalit (bkz. Serbest yaşayan amip enfeksiyonları)

Puerperal sepsis (bkz. A Grubu beta-hemolitik streptokok enfeksiyonları)

 

 

Başa dön 


 

Q-R

Q-ateşi [Qery fever]*

Quintana ateşi (bkz. Bartonelloz)

Respiratory syncytial virüs (bkz. RSV enfeksiyonları)

Rickettsia prowazekii enfeksiyonu (bkz. Epidemik tifüs)*

Rinit, akut viral (bkz. Viral solunum yolu enfeksiyonları)

Rinosporidiyoz [Rhinosporidium seeberi enfeksiyonları]

Roseola infantum (bkz. HHV-6 ve HHV-7 enfeksiyonları)

Rotavirüs enfeksiyonu*

RSV enfeksiyonları

Rubella (bkz. Kızamıkçık)*

Rubeola (bkz. Kızamık)

 

 

Başa dön 


 

S-Ş

Sağlık Hizmeti İlişkili Enfeksiyonlar*

Salmonella Paratyphi enfeksiyonu (bkz. Tifo ve Paratifo)*

Salmonella sp [tifo-dışı salmonelloz]*

Salmonella Typhi (bkz. Tifo ve Paratifo)*

Sandfly fever virüs enfeksiyonu (bkz. Tatarcık humması)

Santral sinir sistemi mikozları

Sarcocystis sp enfeksiyonu (bkz. Sarkosistoz)

Sarı humma [Yellow fever]*

Sarkosistoz

SARS (bkz. Akut solunum yetmezliği sendromu; SARS-CoV)*

Serbest yaşayan amip enfeksiyonları

Serum hepatiti (bkz. Hepatit B ve D)*

Shigella sp enfeksiyonu*

Sıtma*

Sifiliz*

Siklosporiyaz

Siper ateşi (bkz. Bartonelloz)

Sistiserkoz (bkz. Tenya enfeksiyonları)

Sistoizosporiyaz

Sitomegalovirüs (CMV) enfeksiyonları

Siyah piedra (bkz. Piedra)

Skabiyez (bkz. Bit, pire, uyuz etkeni enfestasyonları)

Soğuk algınlığı (bkz. Viral solunum yolu enfeksiyonları)

Solunum sistemi mikozları

Sporotrikoz [Sporothrix schenckii enf.]

Streptococcus agalactiae (bkz. B Grubu streptokok enfeksiyonları)

Streptococcus pneumoniae (bkz. İnvaziv pnömokokkal hastalık)*

Streptococcus pyogenes (bkz. A Grubu beta-hemolitik streptokok)

Streptokokkal farenjit/tonsillit (bkz. A Grubu beta-hemolitik streptokok)

Streptokoksik yenidoğan sepsisi (bkz. B Grubu streptokok enfeksiyonları)

Streptokoksik septisemi (bkz. B Grubu streptokok enfeksiyonları)

Strongiloidiyaz [Strongyloides stercoralis enfeksiyonu]

Subakut sklerozan panensefalit (SSPE)*

Subakut spongioform ensefalopati (bkz. Creutzfeldt-Jakob hastalığı, Yeni Varyant)*

Suçiçeği (bkz. Varicella Zoster virüs enf.)*

Şarbon*

Şark Çıbanı [Kutanöz leishmaniasis]*

Şistozomiyaz [üriner]*

 

 

Başa dön 


 

T

Taenia saginata [sığır şeridi; intestinal form] (bkz. Tenya enfeksiyonları)

Taenia solium [domuz şeridi] (bkz. Tenya enfeksiyonları)

Tatarcık humması

Tavşan ateşi (bkz. Tularemi)*

Tenya enfeksiyonları

Tetanoz ve Neonatal Tetanoz*

Tick-borne ensefalit [TBE] (bkz. Kene-kaynaklı ensefalit)*

Tifo ve Paratifo*

Tinea nigra

Toksokariyaz (bkz. Visseral larva migrans)

Toksoplazmoz*

Trahom*

Trench fever (bkz. Bartonelloz)

Trichirus trichiura enfeksiyonu (bkz. Trişiruyaz)

Trichomonas vaginalis (bkz. Trikomoniyaz)

Trichophyton sp enfeksiyonları (bkz. Dermatofitozlar)

Trichosporon sp (bkz. Piedra)

Trikomoniyaz

Trikosporonoz

Tripanozomiyaz

Trişinelloz [Trişinoz]*

Trişuriyaz

Tüberküloz*

Tularemi*

Tungiyaz [Kum güvesi enfestasyonu] (bkz. Enfestasyonlar, diğer)

 

 

Başa dön 


 

U-Ü

Uyku hastalığı (bkz. Tripanozomiyaz)

Uyuz (bkz. Bit, pire, uyuz etkeni enfestasyonları)

Üç gün ateşi (bkz. Tatarcık humması)

Ürogenital sistem mikozları

 

 

Başa dön 


 

V

Vajinitler [Vajinit, Vulvit, Vulvovajinit]

Varicella Zoster virüs [VZV] enfeksiyonları*

Veba*

Verruga peruana (bkz. Bartonelloz)

Veziküler stomatit (bkz. Enterovirüs enfeksiyonları)

Viral gastroenteritler*,‡

Viral hemorajik ateş sendromu*

Viral hepatitler (akut)*

Viral konjonktivitler

Viral solunum yolu enfeksiyonları

Visseral larva migrans

Vulvo-vajinal kandidoz (bkz. Vajinitler)

 

 

Başa dön 


 

W-Y-Z

Weil Hastalığı (bkz. Leptospiroz)*

West-Nile Virus (bkz. Batı Nil virüsü enf.)*

Wuchereria bancrofti (bkz. Filaryaz)

Yellow fever (bkz. Sarı Humma)*

Yersinia sp enfeksiyonu*

Yüzeyel mantar enfeksiyonları

Zigomikoz

Zona zoster (bkz. Varicella Zoster virüs enfeksiyonları)


Kısaltmalar ve Tanımlar

ABD / Amerika Birleşik Devletleri

aerosol / belirli bir kuvvet etkisi altında sıvıların (veya katıların) ortam atmosferine damlacıklar halinde dağılması veya saçılması. Laboratuvarda pek çok işlem sırasında açığa çıkabilen ve mikroorganizmaları da içeren enfeksiyöz aerosoller laboratuvar kaynaklı enfeksiyonlar için önemli tehlike kaynaklarından biridir. pipetaj, çalkalama, sert yüzeylere düşme, dökülme-saçılma, özeyi alevde yakma, özenin besiyerinde soğutulması, santrifüj, vorteks, liyofilize ampullerin açılması, pipetteki son damlanın üflenmesi aerosol üreten işlemler arasında sayılabilir.

AIDS / acquired immune deficiency syndrom

alikot /(i) kısım, (ii) bir çözeltinin toplam miktarının bir bölümü, (iii) bir bütünün temsili bir parçası (kütle veya volüm olarak)

AMD / antimikrobiyal duyarlılık

ARB / aside-rezistan bakteri

ATCC / American Type Culture Collections

BAL / bronkoalveolar lavaj

BGD / biyogüvenlik düzeyi. mikroorganizmaların risk sınıflaması temelinde dört laboratuvar biyogüvenlik düzeyi tanımlanmıştır; ajanların bulaşma, yayılma potansiyeli ve patojenlik arttıkça laboratuvar korunma düzeyi BGD1’den BGD4’e doğru artar. klinik mikrobiyolojide karşılaşılan ajanların büyük kısmı BGD2 laboratuvar şartlarının sağlanmasını gerektirmektedir.

BGK / biyogüvenlik kabini

bildirim / sağlık otoritesinin resmi iletişim kanalları ile vakalar veya salgınlardan haberdar edilmesi işlemi.

bildirimi zorunlu hastalık / yasal bir gereklilik ile uygun yetkide bir mercie (yerel veya merkezi sağlık otoritesi) rapor edilmesi zorunlu olan hastalık.

BOS / beyin-omurilik sıvısı

buffy-coat /santrifüj edilmiş antikoagülanlı kanın eritrosit tabakası ve plazması arasında kalan ve beyaz kan hücrelerini içeren (bulutsu) katman

bulaş / doğrudan veya dolaylı olarak bir enfeksiyöz ajanın herhangi bir mekanizma ile başka bir konağa ulaşması.

bulaşıcı hastalık / bir mikroorganizma veya onun toksik ürünlerine bağlı olarak ortaya çıkan hastalıktır. etkenin, bir enfekte kişiden, hayvandan veya rezervuardan; hayvan konak, vektör veya cansız çevre aracılığıyla, doğrudan veya dolaylı olarak bir duyarlı konağa geçişiyle oluşur.

buyyon / sıvı besiyeri

CDC / Center for Disease Control and Prevention (Atlanta)

cfu / colony forming unit

CYBE / cinsel yolla bulaşan enfeksiyon

DFA / direkt floresan antikor (testi)

dk / dakika

DNA / deoksiribonükleik asit

DSÖ / Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

duyarlı kişi / bir birey veya hayvanın bir mikroorganizma ile enfeksiyon gelişimine açık olması (kural değilse de, genellikle mikroorganizmaya karşı spesifik koruyucu antikorların olmayışı konağın duyarlılığı için bir gösterge olarak değerlendirilir).

EDTA / etilen diamin tetra asetik asit

EIA / enzyme immuno assay (ELISA ile aynı anlamda)

ELISA / enzyme linkedimmunosorbent assay

eliminasyon / bir enfeksiyon etkeni yeryüzünden yok edilemese bile neden olduğu hastalığın görülmemesinin sağlanması.

EMB / Eozine-Methylene-Blue (Agar)

endemik / bir enfeksiyon etkeninin veya hastalığın belirli bir coğrafyada veya toplulukta sürekli görülmesi durumu. hastalığın o bölgede veya grupta alışılmış bir prevalansının olması da aynı mesajı verir.

enfeksiyon / bir organizmanın bir konakçıda (insan, hayvan, artropod) yerleşmesi, çoğalması ve genellikle bir immün yanıt oluşturmasını tanımlar. klinik bir hastalık tablosuna neden olabilir veya olmayabilir.

ENIVD/European Network for Diagnostics of "Imported" Viral Diseases (http://www.enivd.de/ENIVD_P.HTM )

epidemi (salgın) /bir hastalığın veya sağlıkla ilişkili spesifik bir durumun belirli bir coğrafyada veya toplulukta beklenenden daha fazla sayıda görülmesi. salgın, bazı kaynaklarda, kısa zamanda hızla yayılan enfeksiyon anlamında da kullanılmaktadır.

eradikasyon / hastalığın etkeni ile birlikte yeryüzünden yok edilmesidir.

ETA / endotrakeal aspirasyon (sıvısı)

FITC / fluorescein isothiocyanate (floresan boya)

genişletilmiş bağışıklama programı (GBP) / difteri, boğmaca, tetanos, tüberküloz, kızamık ve çocuk felci standart bağışıklama programının maternal tetanos önleme ve yenidoğan hepatit B aşılamaları ile birlikte uygulamaya konan son durumu.

gerçek-zamanlı / ‘real-time’ (PCR)

HAV / hepatit A virüs

HBV / hepatit B virüs

HCV / hepatit C virüsü

HDV / hepatit D virüs

HEV / hepatit E virüs

HIV / human immunedeficiency virüs

IFA / indirekt floresan antikor (testi)

IgA / immünglobulin A

IgG / immünglobulin G

IgM / immünglobulin M

IHA / indirekt hemaglütinasyon (testi)

IMViC / indol testi, metil kırmızısı testi, Voges-Proskauer ve sitrat testlerinin oluşturduğu ve bakteri tanımlamasında kullanılan bir biyokimyasal test paketini formüle eder. aradaki küçük “i” harfi ses uyumunu sağlamak üzere kullanılır.

ihbar / bazı bildirimi zorunlu hastalıklarda vaka veya salgın söz konusu olduğunda tanı koyan sağlık kurumundan yerel sağlık otoritesine durumun en kısa zamanda iletilmesi.

ilk tanımlama / mikroorganizmaların kültür vasatlarında üremelerini takiben bir test veya test grubu uygulanarak yapılan tanımlama (primer identifikasyon).

indeks vaka / bir toplulukta (aile, okul, bir coğrafi bölgede yaşayanlar gibi..) bir hastalığın topluma yayılmasına yol açan ilk vaka (diğerleri için enfeksiyon kaynağı olabileceğinden dolayı önemlidir).

insidans / belirli bir toplulukta belirli bir süre içinde bir hastalığa ait yeni vaka sayısının o toplumda risk altında bulunan nüfusa bölünmesi ile elde edilen hız (salgın incelemelerinde atak hızı olarak kullanılır).

invaziv / derin doku ve organlara ilerleyen ya da ilerleme yeteneğine sahip olan (mikroorganizma)

invaziv metot / örnek almak veya benzeri bir nedenle derin doku ve organlara ulaşmak için bir enstrümanın (enjektör, endoskopi borusu, tüp vb) kullanıldığı metot

invazyon /derin doku ve organlara ilerleme

in-vitro / laboratuvar ortamında ya da yapay koşullarda

in-vivo / canlı ortamda ya da yaşayan koşullarda

KKD / kişisel koruyucu donanım. laboratuvar işlemleri sırasında enfeksiyöz materyale maruziyetten korunmak için personelin giymesi veya takması gereken önlük, eldiven gibi kıyafet/donanım.

koloni / bir bakteriden köken alan bakteri topluluğu.

kuru buz / kuru buz, karbondioksitin (CO2) katı halidir. renksiz, tatsız ve kokusuzdur; –79°C sıcaklığa sahiptir. sıvı CO2’den elde edilir, yüksek basınç altında saklanabilir. kuru buz mühürlü taşıyıcı kutularla satılır. kutu açıldıktan sonra, kalıplar 4-7 gün içinde tüketilmelidir. ortam ısısı ile teması halinde sıvı faza geçmeden buharlaşır (süblimleşme). kuru buz, tamamen buharlaşana kadar geçen süre boyunca (~5 gün) materyalin donmuş olarak korunması için efektif ortam sağlar. kuru buzda taşınması gereken enfeksiyöz materyalin nasıl paketleneceğine dair yeterli bilgi için ilgili rehbere bakılmalıdır (UMS, GEN-ÖY-01 Enfeksiyöz Maddelerin Taşınması Rehberi).

kümelenme / hastalıkların belirli bir yer veya grupta beklenenden daha yüksek sayıda ortaya çıkması

laboratuvara dayalı sürveyans / belirli bir organizmanın laboratuvarda izolasyonu veya tanımlanması verisini başlangıç noktası olarak alan sürveyans (örn. salmonelloz sürveyansı..)

LP / lomber ponksiyon

morbidite hızı / her yüz bin popülasyonda, bir hastalığın etkilediği birey sayısı

mortalite hızı / her yüz bin popülasyonda, bir hastalıktan ölen birey sayısı

MRLDB / Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı (THSK’nın)

NAAT / nükleik asit amplifikasyon testleri

nested / yuvalama (PCR işleminde)

normal flora / deri, ağız- burun mukozası gibi vücut bölgelerinde normalde bulunan mikroorganizma topluluğu.

nozokomiyal enfeksiyon (hastane-kaynaklı enfeksiyon) / bir hastane ya da tıbbi kuruma başvuru sırasında herhangi bir enfeksiyon belirtisi yokken veya hastalığın inkübasyon süresi içinde olmadığı bilinen bir bireyde hastaneye yatıştan sonra ortaya çıkan enfeksiyon.

OS /oda sıcaklığı

pasaj / saf kültür elde etmek veya diğer amaçlar için bir mikroorganizma kolonisinin ürediği besiyerinden alınarak yeni bir besiyerine ekilmesi (subculture)

patojenite / bir enfeksiyöz ajanın duyarlı bir konakta hastalık oluşturma yeteneği (bazı patojen olmayan ajanlar da immün sistemi yetersiz bir konakta patojenik hale gelebilir)

PCR / polimerase chain reaction (polimeraz zincir reaksiyonu)

PNL / polimorf nüveli lökosit

prevalans / belirli bir popülasyonda, yeni ve eski vaka ayrımı yapmaksızın, bir hastalık için hasta bireylerin tümünün, o toplumda risk altında bulunan nüfusa bölünmesi ile elde edilen hız.

real time PCR / gerçek-zamanlı PCR (rPCR)

referans laboratuvar / bir enfeksiyon etkeninin araştırılmasında tanıya yardımcı tüm teknikleri kullanabilen, söz konusu etken ile ilgili uzun dönemli bilgi ve deneyime sahip, gerektiğinde aynı çalışmaları yürüten uluslararası laboratuvarlarla işbirliği yapan, gerektiğinde epidemiyolojik araştırmalar için ulusal sağlık otoritesine (sağlık bakanlığı) uygun teknikler ile veri sağlayan, ulusal laboratuvar.

rezervuar / bir enfeksiyöz ajanın normal olarak bulunabileceği ve çoğalabileceği (ve diğer konaklar için enfeksiyon kaynağı olabilecek) kişi, hayvan, toprak veya çevredir.

RNA /ribonükleik asit

RT-PCR / revers transkriptaz PCR

rutin sürveyans / bir hastalığı veya sağlık olayını izlemek için ihtiyaç duyulan bilginin düzenli ve sistematik olarak toplanmasıdır.

sa / saat

sendrom / her birinin tek başına bulunmasına kıyasla daha çok sıklıkla bir arada bulunması ile tanıya götüren semptomlar ve/veya bulgular kompleksi

sendromik bildirim / sürveyans altındaki bir sağlık olayının, spesifik bir hastalık tanımına göre değil, sendrom temelinde yapılmış bir vaka tanımına göre bildirilmesi (ör., akut hemorajik ateş sendromu, üretral akıntı sendromu, genital ülser sendromu...)

sentinel sürveyans / bir hastalık için olguların erken saptanması veya eğilimler hakkında gösterge sayılabilecek bilgiye ulaşılmasında; verilerin -toplumun kalan kısmındaki duruma işaret edecek şekilde- bir temsili nüfustan toplandığı sürveyans tipi (ör., influenza virüs yapısının takip edilmesi veya aşının doğru antijenleri içerip içermediğinin kontrol edilmesinde influenza için bir kaç ildeki hastanelerin kullanılması ile yapılan sürveyans)

SF / serum fizyolojik

sn / saniye

soğuk zincir / biyolojik bir maddenin bir yerden başka bir yere gönderilmesi, taşınması ve geçici süre ile saklanması esnasında tüm aşamalarda aksi belirtilmedikçe 2°-8°C (buzdolabı/buzluk ısı koşulları) ısı aralığı içinde tutulması

SPS / sodyum polyanetol sülfonat

SSS / santral sinir sistemi

sürvey / bilginin sistematik olarak toplandığı bir araştırmadır. genellikle belirlenmiş bir toplulukta, belli bir zaman aralığında yürütülür. (sürveyanstan farklı olarak süreklilik arz etmez; bununla birlikte, eğer düzenli tekrarlanıyorsa, bir sürveyans sisteminin temelini sürveyler oluşturabilir)

sürveyans / verilerin sistematik olarak toplanması, biriktirilmesi ve özellikle elde edilen sonuçlara göre harekete geçecek kişiler başta olmak üzere bu sonuçlara ihtiyacı olan birimlere zamanında geri bildirimini sağlayacak şekilde verilerin değerlendirilmesi sürecidir. aktif sürveyans: sürveyans sisteminde bildirim yapmakla yükümlü kişi veya birimlerin kendiliğinden rapor etmesini beklemeksizin, yetkili birimlerce düzenli olarak verilerin toplanması; pasif sürveyans: katılımcılardan aktif olarak veri toplanmayan, bildirimin kendiliğinden yapılmasının beklendiği sürveyans sistemi.

temaslı / enfekte bir kişiyle, hayvanla veya kontamine çevreyle, o enfeksiyonu edinme olasılığı doğuran bir ilişkisi olmuş kişi veya hayvan.

THSK / Türkiye Halk Sağlığı Kurumu (Sağlık Bakanlığının yeniden yapılanması kapsamında, başlıca, eski adı Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı olan kurum ile eski adı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü olan birimleri bir çatı altında toplayan yapı)

TTA / transtrakeal aspirasyon (sıvısı)

UAMDS / Ulusal Antimikrobiyal Direnç Sürveyansı

UMS / Ulusal Mikrobiyoloji Standardı

UV / ultraviole (ışık)

vaka / sürveyans amaçları veya salgın için yapılmış bir vaka tanımı ile uyumlu bir hastalığa ya da sağlık sorununa sahip kişi (sürveyans veya salgın araştırma amacı için yapılmış bir vaka tanımının geleneksel klinik tanımlamalarla aynı olması bir gereklilik değildir).

vaka bazlı sürveyans / her bir vakaya ait spesifik verinin toplanması yoluyla bir hastalığın sürveyansı (örn. poliomyelit sürveyansında AFP vakalarına ait detaylı bilgi toplanması)

vaka sınıflaması / kriterlerin destekleme derecesine göre “vaka” olma olasılığının derecelendirilmesi (örn., olası vaka, kesin vaka...) (bu, özellikle vakanın çok erken bildirilmesi gerekli durumlar (ebola hemorajik ateş v.b.) için ve kesin tanısının konulmasında güçlük olan (karmaşık laboratuvar testleri gerektiren v.b.) durumlar için kullanışlıdır).

vaka tanımı / belli bir hastalığın sürveyansı veya salgın araştırma amaçları için bir bireyin bir “vaka” olarak tanımlanabilmesinde bir arada bulunması gereken tanısal kriterler seti (vaka tanımları; kişi, yer ve zaman elemanlarıyla birlikte, klinik kriterler, laboratuvar kriterleri veya bunların bir kombinasyonu şeklinde olabilir).

virülans / konağın dokularına invazyon yeteneğine ve/ veya neden olduğu hastalığın şiddetine göre, bir enfeksiyöz ajanın patojenite derecesinin ölçüm değeri.

VTM / viral transport medium

WHO / World Health Organization

zoonoz / hayvanlardan insanlara doğal koşullar altında geçebilen enfeksiyon hastalığıdır. endemik (enzootik) veya epidemik (epizootik) olabilir.

Kısaltmalar ve Tanımlar

 

AFP / akut flask paralizi

AIDS / acquired immune deficiency syndrom

ARB / aside-rezistan bakteri

BAL / bronkoalveolar lavaj

BGD / biyogüvenlik düzeyi

bildirim / sağlık otoritesinin resmi iletişim kanalları ile vakalar veya salgınlardan haberdar edilmesi işlemi.

bildirimi zorunlu hastalık / yasal bir gereklilik ile uygun yetkide bir mercie (yerel veya merkezi sağlık otoritesi) rapor edilmesi zorunlu olan hastalık.

BOS / Beyin-omurilik sıvısı

BSE / Bovine Spongioform Encephalitis

bulaş / doğrudan veya dolaylı olarak bir enfeksiyöz ajanın herhangi bir mekanizma ile başka bir konağa ulaşması.

bulaşıcı hastalık / bir mikroorganizma veya onun toksik ürünlerine bağlı olarak ortaya çıkan hastalıktır. etkenin, bir enfekte kişiden, hayvandan veya rezervuardan; hayvan konak, vektör veya cansız çevre aracılığıyla, doğrudan veya dolaylı olarak bir duyarlı konağa geçişiyle oluşur.

CD4  / T4 lenfosit popülasyonu

CDC / Center for disease Control and Prevention (Atlanta)

CF / Compleman fixation (test)

CIE / Counter immunoelectrophoresis (test)

CMV / sitomegalovirüs

CYBE / cinsel yolla bulaşan enfeksiyon

DFA / direkt floresan antikor (test)

DSÖ / Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

duyarlı kişi / bir birey veya hayvanın bir mikroorganizma ile enfeksiyon gelişimine açık olması. (her ne kadar bazı ajanlar antikorların bulunması halinde bile enfeksiyona neden olabilirse de; genellikle mikroorganizmaya karşı spesifik koruyucu antikorların olmayışı konağın duyarlılığı için bir gösterge olarak değerlendirilir)

EBV / Epstein-Barr Virüs

EHEC / enterohemorajik E.coli

EIA / enzyme immuno assay (ELISA ile aynı anlamda)

ELISA / enzyme linked immunosorbent assay

eliminasyon / bir enfeksiyon etkeni yeryüzünden yok edilemese bile neden olduğu hastalığın görülmemesinin sağlanması.

EMB / Eozine-Methylene-Blue (Agar)

endemik / bir enfeksiyon etkeninin veya hastalığın belirli bir coğrafyada veya toplulukta sürekli görülmesi durumu. hastalığın o bölgede veya grupta alışılmış bir prevalansının olması da aynı mesajı verir.

enfeksiyon / bir organizmanın bir konakçıda (insan, hayvan, artropod) yerleşmesi, çoğalması ve genellikle bir immün yanıt oluşturmasını tanımlar. klinik bir hastalık tablosuna neden olabilir veya olmayabilir.

ENIVD / European Network for Diagnostics of "Imported" Viral Diseases (http://www.enivd.de/ENIVD_P.HTM )

epidemi (salgın) / bir hastalığın veya sağlıkla ilişkili spesifik bir durumun belirli bir coğrafyada veya toplulukta beklenenden daha fazla sayıda görülmesi.

eradikasyon / hastalığın etkeni ile birlikte yeryüzünden yok edilmesidir.

ETA / endotrakeal aspirasyon

FTA-ABS / fluorescent treponemal antibody-absorbtion (test)

genişletilmiş bağışıklama programı (GBP) / difteri, boğmaca, tetanoz, tüberküloz, kızamık ve çocuk felci standart immünizasyon programının maternal tetanoz önleme ve yenidoğan hepatit b aşılamaları ile birlikte uygulamaya konan son durumu.

HAV / hepatit A virüs

HBcAg / Hepatitis B core antigen

HbeAg / Hepatitis B envelope antigen

HBsAg / Hepatitis B surface antigen

HBV / hepatit B virüs

HDV / hepatit D virüs

HEV / hepatit E virüs

HI / hemaglutinasyon inhibisyon (test)

HIV / human immunodeficiency virüs

Hib / Haemophilus influenza tip b

HSV / herpes simplex virüs

HUS / hemolitik üremik sendrom

ICT / immuno-chromatographic test

IFA / indirekt floresan antikor (test)

IgG / immünglobulin G

IgM / immünglobulin M

IHA / indirekt hemaglutinasyon (test)

ihbar / bazı bildirimi zorunlu hastalıklarda vaka veya salgın söz konusu olduğunda tanı koyan sağlık kurumundan yerel sağlık otoritesine durumun en kısa zamanda iletilmesi

indeks vaka / bir toplulukta (aile, okul, bir coğrafi bölgede yaşayanlar gibi..) bir hastalığın topluma yayılmasına yol açan ilk vaka (diğerleri için enfeksiyon kaynağı olabileceğinden dolayı önemlidir).

insidans / belirli bir toplulukta belirli bir süre içinde bir hastalığa ait yeni vaka sayısının o toplumda risk altında bulunan nüfusa bölünmesi ile elde edilen hız (salgın incelemelerinde atak hızı olarak kullanılır).

invaziv / derin doku ve organlara ilerleyen ya da ilerleme yeteneğine sahip olan (mikroorganizma)

koloni / bir bakteriden köken alan bakteri topluluğu.

kuru buz / kuru buz, karbon dioksitin (CO2) katı halidir. Renksiz, tatsız ve kokusuzdur; –79°C sıcaklığa sahiptir. Sıvı CO2’den elde edilir, yüksek basınç altında saklanabilir. Kuru buz mühürlü taşıyıcı kutularla satılır. Kutu bir kere açıldıktan sonra, kalıplar 4-7 gün içinde tüketilmelidir. Ortam ısısı ile teması halinde sıvı faza geçmeden buharlaşır (süblimleşme). Kuru buzda taşınması gereken enfeksiyöz materyalin nasıl paketleneceğine dair yeterli bilgi ilgili için Yönetmeliğe bakılmalıdır (Enfeksiyöz Madde ile Enfeksiyöz Tanı ve Klinik Örneği Taşıma Yönetmeliği; RG 25/09/2010-27710). Kuru buz, tamamen buharlaşana kadar geçen süre boyunca (~5 gün) materyalin donmuş olarak korunması için efektif ortam sağlar.

kümelenme / hastalıkların belirli bir yer veya grupta beklenenden daha yüksek sayıda ortaya çıkması

LA / lateks aglütinasyon (test)

laboratuvara dayalı sürveyansı / belirli bir organizmanın laboratuvarda izolasyonu veya identifikasyonunun başlangıç noktası olarak alındığı sürveyans (örn. salmonelloz sürveyansı..)

LAP / lenfadenopati

LP / lomber ponksiyon

MAT / mikroskopik aglütinasyon testi

morbidite hızı / her yüz bin popülasyonda, bir hastalığın etkilediği birey sayısı

mortalite hızı / her yüz bin popülasyonda, bir hastalıktan ölen birey sayısı

NNN / Novy-MacNeal-Nicolle (medium)

normal flora / deri, ağız- burun mukozası gibi vücut bölgelerinde normalde bulunan mikroorganizma topluluğu.

nozokomiyal enfeksiyon (hastane-kaynaklı enfeksiyon) / bir hastane ya da tıbbi kuruma başvuru esnasında herhangi bir enfeksiyon belirtisi yokken veya hastalığın inkübasyon süresi içinde olmadığı bilinen bir bireyde hastaneye yatıştan sonra ortaya çıkan enfeksiyon.

NT / nötralizasyon testi

patojenite / bir enfeksiyöz ajanın duyarlı bir konakta hastalık oluşturma yeteneği (bazı non-patojen ajanlar da immün sistemi yetersiz bir konakta patojenik hale gelebilir)

PCR / polimerase chain reaction

PHA / pasif hemaglutinasyon (test)

prevalans / belirli bir popülasyonda, yeni ve eski vaka ayrımı yapmaksızın, bir hastalık için hasta bireylerin tümünün, o toplumda risk altında bulunan nüfusa bölünmesi ile elde edilen hız.

PrP / protease-prion protein

referans laboratuvar / bir enfeksiyon etkeninin araştırılmasında tanıya yardımcı tüm teknikleri kullanabilen, söz konusu etken ile ilgili uzun dönemli bilgi ve deneyime sahip, gerektiğinde aynı çalışmaları yürüten uluslararası laboratuvarlarla işbirliği yapan, gerektiğinde epidemiyolojik araştırmalar için ulusal sağlık otoritesine (sağlık bakanlığı) uygun teknikler ile veri sağlayan, ulusal laboratuvar.

rezervuar / bir enfeksiyöz ajanın normal olarak bulunabileceği ve çoğalabileceği (ve diğer konaklar için enfeksiyon kaynağı olabilecek) kişi, hayvan, toprak veya çevredir.

RIBA / recombinant immunoblot assay

RPLA / revers pasif lateks aglutinasyon (test)

RPR / rapid plasma reagin (test)

rutin sürveyans / bir hastalığı veya sağlık olayını izlemek için ihtiyaç duyulan bilginin düzenli ve sistematik olarak toplanmasıdır.

sendrom / her birinin tek başına bulunmasına kıyasla daha çok sıklıkla bir arada bulunması ile tanıya götüren semptomlar ve/veya bulgular kompleksi

sendromik bildirim / sürveyans altındaki bir sağlık olayının, spesifik bir hastalık tanımına göre değil, sendrom temelinde yapılmış bir vaka tanımına göre bildirilmesi (örn.; akut hemorajik ateş sendromu, üretral akıntı sendromu, genital ülser sendromu...)

sentinel sürveyans / bir hastalık için olguların erken saptanması veya trendler hakkında gösterge sayılabilecek bilgiye ulaşılmasında; verilerin, toplumun kalan kısmındaki duruma işaret edecek şekilde, bir örnek popülasyondan toplandığı sürveyans tipi (örn.; influenza virüs yapısının takip edilmesi veya aşının doğru antijenleri içerip içermediğinin kontrol edilmesinde influenza için bir kaç hastanenin kullanılması ile yapılan sürveyans...)

soğuk zincir / biyolojik bir ürünün bir yerden başka bir yere gönderilmesi, taşınması ve geçici süre ile saklanması esnasında tüm aşamalarda aksi belirtilmedikçe 2°-8°c (buzdolabı/buzluk ısı koşulları) ısı aralığı içinde tutulması

SPS / sodyum polyanetol sülfonat

SSS / santral sinir sistemi

STA / standart tüp aglütinasyon (test)

sürvey / bilginin sistematik olarak toplandığı bir araştırmadır. genellikle belirlenmiş bir toplulukta, belli bir zaman aralığında yürütülür. (sürveyanstan farklı olarak süreklilik arz etmez; bununla birlikte, eğer düzenli tekrarlanıyorsa, bir sürveyans sisteminin temelini sürveyler oluşturabilir)

sürveyans / verilerin sistematik olarak toplanması, biriktirilmesi ve özellikle elde edilen sonuçlara göre harekete geçecek kişiler başta olmak üzere bu sonuçlara ihtiyacı olan birimlere zamanında geri bildirimini sağlayacak şekilde verilerin değerlendirilmesi sürecidir. aktif sürveyans: sürveyans sisteminde bildirim yapmakla yükümlü kişi veya birimlerin kendiliğinden rapor etmesini beklemeksizin, yetkili birimlerce düzenli olarak verilerin toplanması; pasif sürveyans: katılımcılardan aktif olarak veri toplanmayan, bildirimin kendiliğinden yapılmasının beklendiği sürveyans sistemi.

temaslı / enfekte bir kişiyle, hayvanla veya kontamine çevreyle, o enfeksiyonu edinme olasılığı doğuran bir ilişkisi olmuş kişi veya hayvan.

T-I / Trans-Isolate (besiyeri)

TPHA / Treponema pallidum hemaglutinasyon (test)

THSK / Türkiye Halk Sağlığı Kurumu (Sağlık Bakanlığının yeniden yapılanması kapsamında, başlıca, eski adı Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı olan kurum ile eski adı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü olan Bakanlık birimini bir çatı altında bir araya getiren yapı)

vaka bazlı sürveyans / her bir vakaya ait spesifik verinin toplanması yoluyla bir hastalığın sürveyansı (örn. poliomyelit sürveyansında AFP vakalarına ait detaylı bilgi toplanması)

vaka sınıflaması / kriterlerin destekleme derecesine göre “vaka” olma olasılığının derecelendirilmesi (örn., olası vaka, kesin vaka...) (bu, özellikle vakanın çok erken bildirilmesi gerekli durumlar (ebola hemorajik ateş vb.) için ve kesin tanısının konulmasında güçlük olan (karmaşık laboratuvar testleri gerektiren vb.) durumlar için kullanışlıdır).

vaka tanımı / belli bir hastalığın sürveyansı veya salgın araştırma amaçları için bir bireyin bir “vaka” olarak tanımlanabilmesinde bir arada bulunması gereken tanısal kriterler seti (vaka tanımları; kişi, yer ve zaman elemanlarıyla birlikte, klinik kriterler, laboratuvar kriterleri veya bunların bir kombinasyonu şeklinde olabilir).

vaka / sürveyans amaçları veya salgın için yapılmış bir vaka tanımı ile uyumlu bir hastalığa ya da sağlık sorununa sahip kişi (sürveyans veya salgın araştırma amacı için yapılmış bir vaka tanımının geleneksel klinik tanımlamalarla aynı olması bir gereklilik değildir).

VDRL / Venereal Disease Research Laboratory (test)

virülans / konağın dokularını invaze etme yeteneğine ve/veya neden olduğu hastalığın şiddetine göre; bir enfeksiyöz ajanın patojenite derecesinin ölçüm değeridir.

VTM / viral transport medium. virüs kültürü için, taşıyıcı ortam olarak kullanılan vasatların genel ismidir

WHO / World Health Organization

zoonoz / hayvanlardan insanlara doğal koşullar altında geçebilen enfeksiyon hastalığıdır. endemik (enzootik) veya epidemik (epizootik) olabilir.

EDİTÖR

EFSUN AKBAŞ
Dünya Sağlık Örgütü, Ulusal Danışman, Aydın

 

 

YARDIMCI EDİTÖRLER

HAKAN ABACIOĞLU
Dünya Sağlık Örgütü, Ulusal Proje Danışmanı,
Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir

 

SELİN NAR ÖTGÜN
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu,
Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

 

YAZARLAR

(Soyadına göre alfabetik dizin)

 

ALİ KUDRET ADİLOĞLU

Ankara Eğitim Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Ankara

 

EFSUN AKBAŞ

Dünya Sağlık Örgütü, Proje Danışmanı, Aydın

 

GÜLAY ARAL AKARSU

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Parazitoloji Bilim Dalı, Ankara

 

NURHAN ALBAYRAK

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

AYŞE BAŞAK ALTAŞ

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

ERDİNÇ ATABEK

Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara

 

ŞÖHRET AYDEMİR

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir

 

ALPAY AZAP

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

ÖZLEM AZAP

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

NİHAL BABALIOĞLU

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Erken Uyarı-Cevap ve Saha Epidemiyolojisi Daire Başkanlığı, Ankara

 

CAHİT BABÜR

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

EMRAH BAŞKAYA

Halk Sağlığı Laboratuvarı, İstanbul

 

MEHMET BAYSALLAR

Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

HÜRREM BODUR

Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği, Ankara

 

GÜLENDAM BOZDAYI

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

BEKİR ÇELEBİ

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

GÜLDEN ÇELİK

Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İstanbul

 

NEVRESTE ÇELİKBİLEK

Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Ankara

 

YASEMİN COŞKUN

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

CANDAN ÇİÇEK

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir

 

NİLAY ÇÖPLÜ

Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Ankara

 

GÜLNAZ ÇULHA

Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi, Parazitoloji AD, Hatay

 

DERYA DİRİM ERDOĞAN

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Parazitoloji AD, İzmir

 

FUNDA DOĞRUMAN AL

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

MERT DÖŞKAYA

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Parazitoloji AD, İzmir

 

RIZA DURMAZ

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

RAİKA DURUSOY ONMUŞ

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı AD, İzmir

 

MESTAN EMEK

Halk Sağlığı Laboratuvarı, Antalya

 

GÜL BAHAR ERDEM

Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Ankara

 

HAKAN ERDEM

GATA Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği, İstanbul

 

AYNUR EREN TOPKAYA

Namık Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Tekirdağ

 

SELDA ERENSOY

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir

 

ÖNDER ERGÖNÜL

Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD, İstanbul

 

UFUK ERGÜN

Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Nöroloji Kliniği, Ankara

 

ARİFE  ERTÜRK

Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara

 

BERRİN ESEN

Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Ankara

 

ALİ GÖKTEPE

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Erken Uyarı-Cevap ve Saha Epidemiyolojisi Daire Başkanlığı, Ankara

 

AYŞEGÜL GÖZALAN

Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Ankara

 

ZEYNEP GÜLAY

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir

 

DİLEK GÜLDEMİR

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

REVASİYE GÜLEŞEN

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

DENİZ GÜR

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

GÜL GÜRSEL

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Göğüs Hastalıkları AD, Ankara

 

GÜLŞEN HASÇELİK

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

UFUK HASDEMİR

Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, İstanbul

 

TONAY İNCEBOZ

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Parazitoloji AD, İzmir

 

NİLGÜN KARABIÇAK

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

ÜLKÜ KARAMAN

Ordu Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Parazitoloji AD, Ordu

 

SELMA KARAAHMETOĞLU

Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, İç Hastalıkları Kliniği, Ankara

 

ONUR KARATUNA

Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İstanbul

 

ABDULLAH KILIÇ

Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

SELÇUK KILIÇ

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

ÖZGÜR KORU

Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

GÜLAY KORUKLUOĞLU

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

ALİ KÖSEKAHYA

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı

 

ÖZGÜR KURT

Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi,  Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İstanbul

 

BELKIS LEVENT

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

DİLEK MENEMENLİOĞLU

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

KENAN MİDİLLİ

İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi,  Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İstanbul

 

ÖZLEM MİMAN

İzmir Üniversitesi Tıp Fakültesi, Parazitoloji AD, İzmir

 

SELİN NAR ÖTGÜN

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

MEHMET ALİ ÖKTEM

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir

 

CÜNEYT ÖZAKIN

Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Bursa

 

BANU SANCAK

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

ARZU SAYINER

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir

 

NEVGÜN SEPİN ÖZEN

Halk Sağlığı Laboratuvarı, Antalya

 

CEMİLE SÖNMEZ

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

SERAP SÜZÜK

Kırıkkale Yüksek İhtisas Hastanesi, Mikrobiyoloji Laboratuvarı, Kırıkkale

 

HÜSNİYE ŞİMŞEK

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

MEHMET TANYÜKSEL

Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

ANIL TAPISIZ

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD, Ankara

 

AYŞEGÜL TAYLAN ÖZKAN

Hitit Üniversitesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Çorum

 

MERAL TURAN

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

NİLDEN TUYGUN

Dr Sami Ulus Kadın Doğum, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi,  Çocuk Acil, Ankara

 

NİLAY UÇARMAN

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

SELMA USLUCA

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

YAVUZ UYAR

İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İstanbul

 

NURVER ÜLGER

Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İstanbul

 

ZEHRA ÜNAL

Halk Sağlığı Laboratuvarı, İzmir

 

NİL ÜNAL

Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara

 

CANDAN ÜSTÜN

Bayındır Hastanesi, Mikrobiyoloji Laboratuvarı, Ankara

 

DİLEK YAĞCI ÇAĞLAYIK

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

TÜLAY YALÇINKAYA

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı, Ankara

 

FÜGEN YARKIN

Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Adana

 

MİHRİBAN YÜCEL

Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Mikrobiyoloji, Ankara

 

PINAR ZARAKOLU KÖŞKER

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi,  Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD, Ankara

 

AYŞIN ZEYTİNOĞLU

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, İzmir


 

UMS ÇEKİRDEK GRUBU

(Soyadına göre alfabetik dizin)

 

NURHAN ALBAYRAK,

Tüberküloz, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

AYŞE BAŞAK ALTAŞ,

Viral Solunum Yolu Patojenleri, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

DİLEK YAĞCI ÇAĞLAYIK,

Akut Sendromik Yaklaşım, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

REVASİYE GÜLEŞEN,

Bakteriyel Enterik Patojenler, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

NİLGÜN KARABIÇAK,

Test Prosedürleri, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

SELÇUK KILIÇ,

Bakteriyel Zoonotik Enfeksiyonlar, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

GÜLAY KORUKLUOĞLU,

Viral Enterik patojenler ve Döküntülü Hastalıklar, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

BELKIS LEVENT,

Bakteriyel Enterik Patojenler, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

DİLEK MENEMENLİOĞLU,

Viral Hemorajik Ateşler, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

AYŞEGÜL TAYLAN ÖZKAN,

Parazitoloji, Hitit Üniversitesi, Tıbbi Mikrobiyoloji AD, Çorum

 

SELİN NAR ÖTGÜN,

Bakteriyel Solunum Yolu Patojenleri, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

CEMİLE SÖNMEZ,

Bakteriyel Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

MERAL TURAN,

Bakteriyel Solunum Yolu Patojenleri, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

HÜSNİYE ŞİMŞEK,

Antimikrobiyal Duyarlılık Testleri, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

NİLAY UÇARMAN,

Tüberküloz, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

SELMA USLUCA,

Parazitoloji, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

TÜLAY YALÇINKAYA,

Viral Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar, MRLDB, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Ankara

 

PROJE DANIŞMANLARI

VARALAKSHMI ELANGO

Dünya Sağlık Örgütü, Uluslararası Proje Danışmanı

 

HAKAN ABACIOĞLU

Dünya Sağlık Örgütü, Ulusal Proje Danışmanı

 

EFSUN AKBAŞ

Dünya Sağlık Örgütü, Ulusal Danışman

 

THSK YAYIN KOMİSYONU

 

HASAN IRMAK

Tüketici ve Çalışan Güvenliği Başkan Yardımcısı

 

MUSTAFA BAHADIR SUCAKLI

Erken Uyarı-Cevap ve Saha Epidemiyolojisi Daire Başkanı

 

NAZAN YARDIM

Obezite, Diyabet ve Metabolik Hastalıklar Daire Başkanı

 

KANUNİ KEKLİK

Toplum Sağlığı Hizmetleri Daire Başkanı

 

TEŞEKKÜR

T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu bu Rehberin hazırlanmasında görev alan ve emeği geçen herkese teşekkür eder.